Aristoteli – Poetika (PDF)

Përshkrimi

Aristoteli – Poetika (PDF) 54 faqe

Përktheu nga anglishtja Arben Çokaj

Përmbledhje nga AI

Poetika e Aristotelit, e shkruar rreth vitit 335 p.e.s., është vepra më e hershme, që ka mbijetuar nga teoria dramatike greke dhe teksti themelor për kritikën letrare perëndimore. Ndërsa fillimisht trajtoi epikën, tragjedinë dhe komedinë, vetëm pjesa e përqendruar për tragjedinë ka mbijetuar plotësisht.

Konceptet Themelore
Mimesis (Imitim): Aristoteli argumenton se arti është një formë “imitimi” ose përfaqësimi i jetës. Ndryshe nga mësuesi i tij Platoni, i cili e shihte artin si një “kopje mashtruese të një kopjeje”, Aristoteli besonte se mimesis është një instinkt natyror njerëzor, që përdoret për të mësuar dhe përjetuar të vërtetat universale.

Katarsis (Pastrimi): Qëllimi kryesor i një tragjedie është të ngjallë “mëshirë dhe frikë” tek audienca dhe më pas të ofrojë një “pastrim” ose çlirim të këtyre emocioneve, një proces i njohur si katarsis.
Heroi Tragjik dhe Hamartia: Një protagonist tragjik i suksesshëm nuk është as plotësisht i virtytshëm dhe as thjesht i lig, por një “njeri si ne” që bie nga prosperiteti në fatkeqësi për shkak të hamartia-s – shpesh përkthehet si një “e metë fatale”, por më saktë përshkruhet si një “gabim” ose “gabim në gjykim”.

Gjashtë Elementet e Tragjedisë
Aristoteli i renditi përbërësit e një tragjedie sipas rëndësisë:

1. Intriga (Mitos): Elementi më kritik, i përcaktuar si “shpirti” i tragjedisë. Duhet të ketë një fillim, mes dhe fund, duke ndjekur një zinxhir logjik të “probabilitetit ose domosdoshmërisë”.
2. Personazhi (Ethos): Personazhet duhet të jenë të mirë, të përshtatshëm (të vërtetë ndaj statusit të tyre), realistë dhe të qëndrueshëm.
3. Mendimi (Dianoia): Temat ose argumentet e shprehura përmes fjalimeve të personazheve.
4. Diksioni (Leksis): Zgjedhja specifike e fjalëve dhe stili i shprehjes.
5. Kënga (Melos): Elementet muzikorë, të cilët duhet të jenë një pjesë integrale e intrigës dhe jo vetëm një ndërhyrje dekorative.
6. Spektakli (Opsis): Elementet vizuale (kostumet, peizazhi). Aristoteli e konsideronte këtë si më pak të rëndësishmen, pasi një tragjedi e mirë duhet ta prekë audiencën edhe kur lexohet me zë të lartë.

Teknikat kryesore të rrëfimit
Peripeteia (Përmbysja): Një ndryshim i papritur me anë të të cilit veprimi kthehet në të kundërtën e tij.
Anagnorisis (Njohja): Një moment zbulimi ku një personazh kalon nga padituria në njohuri (p.sh., Edipi që kupton prejardhjen e tij të vërtetë).
Uniteti i Veprimit: Një komplot duhet të përqendrohet në një veprim të vetëm dhe të plotë. Kritikët e mëvonshëm e keqinterpretuan Aristotelin duke kërkuar “Tre Njësi” (kohë, vend dhe veprim), por Aristoteli kërkoi vetëm Unitetin e Veprimit në mënyrë të qartë.

Pse Tragjedia e Mund Epikën
Aristoteli argumentoi se tragjedia është superiore ndaj poezisë epike, sepse është më e përqendruar, arrin efektin e saj në një kohë më të shkurtër dhe përfshin “kënaqësitë intensive” të muzikës dhe spektaklit.